Niniejsza publikacja, wydana w 1933 roku przez miesięcznik „Beton”, stanowi pionierskie studium nad wykorzystaniem betonu w nowoczesnej rzeźbie artystycznej. Materiał przybliża twórczość Olgi Niewskiej, wybitnej polskiej rzeźbiarki, która jako jedna z pierwszych dostrzegła w tym surowcu alternatywę dla drogiego marmuru i brązu.
Teoretyczne rozważania na temat demokratyzacji sztuki zostały zilustrowane bogatym materiałem ikonograficznym, na który składa się dziesięć ponumerowanych reprodukcji fotograficznych. Zamieszczone ryciny przedstawiają różnorodne formy wyrazu, w tym monumentalne popiersia państwowe, rzeźby sportowe oraz nowoczesne płaskorzeźby nagrobkowe. Prezentowany katalog ilustracji nie tylko dokumentuje kunszt artystki, ale również obrazuje rewolucyjny proces łączenia techniki budowlanej z estetyką dwudziestolecia międzywojennego
Publikacja porusza nowatorski temat wykorzystania betonu w sztuce rzeźbiarskiej, co w latach trzydziestych XX wieku stanowiło prawdziwy przełom technologiczny i artystyczny. Redakcja miesięcznika „Beton” poddała analizie dzieła wybitnej polskiej rzeźbiarki Olgi Niewskiej, aby ukazać relację zachodzącą między sztuką a współczesnym życiem. Tekst podkreśla, że dawne rzeźbiarstwo posiadało cechy arystokratyczne, ponieważ drogie materiały, takie jak marmur czy brąz, ograniczały dostęp do sztuki jedynie dla ludzi zamożnych. Wprowadzenie betonu jako nowego tworzywa rzeźbiarskiego zapoczątkowało proces demokratyzacji sztuki, czyniąc ją dostępną dla szerszych warstw społeczeństwa. Autorka udowadnia, że pod względem estetycznym i plastycznym betonowe posągi w niczym nie ustępują dziełom kutym w kamieniu.
Ważnym aspektem poruszonym w tekście jest trwałość betonu, który wystawiony na działanie czynników atmosferycznych z biegiem lat zyskuje na wytrzymałości. Publikacja prezentuje różnorodne formy artystyczne, od popiersi znanych osobistości, takich jak Marszałek Piłsudski, po rzeźby o tematyce sportowej i dekoracyjnej. Znaczną część materiału poświęcono sztuce sepulkralnej, czyli rzeźbom i płaskorzeźbom przeznaczonym na nagrobki. Dzięki zastosowaniu form gipsowych i techniki odlewu, możliwe stało się seryjne powielanie identycznych egzemplarzy dzieł sztuki. Proces ten drastycznie obniżył koszty produkcji, co pozwalało mniej zamożnym osobom na godne i estetyczne uczczenie pamięci swoich bliskich.
Katalog zamieszczony w publikacji zawiera konkretne wyceny prac Olgi Niewskiej, co obrazuje rynkowy wymiar tej technologicznej rewolucji. Ceny gotowych obiektów nagrobnych, w tym płaskorzeźb Chrystusa czy posągów symbolizujących rozpacz, wahały się od 200 do 600 złotych. Tak skalkulowane koszty stanowiły ułamek ceny, jaką należałoby zapłacić za tradycyjne rzeźby kamieniarskie. Ostatecznie publikacja dowodzi, że nowoczesna technika budowlana nie musi stać w sprzeczności z artyzmem, lecz może stać się jego doskonałym narzędziem. Praca Olgi Niewskiej została przedstawiona jako wzorowy przykład tego, jak wielki talent potrafi urzeczywistnić skomplikowane wizje twórcze w zupełnie nowym materjale.
Wykaz rzeźb i ilustracji Olgi Niewskiej zamieszczonych w książkowej publikacji.
Redakcja „Betonu” zwróciła się do jednego z wybitnych znawców sztuki, który opierając się na podanych w niniejszym artykule ilustracjach rzeźb znakomitej rzeźbiarki polskiej p. Niewskiej, raczył skreślić kilku następujących myśli. Życie i sztuka, sztuka a życie, oto zasadniczy motyw naszych dzisiejszych rozważań. Popiersie wykonane zostało z betonu, a jego reprodukcja stanowi odbitkę z miesięcznika „Beton” Nr 9.
Dzieło to znajduje się w jednym z parków warszawskich. Zostało ono oficjalnie nagrodzone w Salonie przez miasto Warszawę. Rzeźba ta idealnie obrazuje, jak wielki talent artystyczny potrafi urzeczywistnić swoje koncepcje twórcze w nowym materiale.
Praca ta reprezentuje demokratyczne tendencje techniki, które starły się z arystokratycznymi cechami dawnego rzeźbiarstwa. Zastosowanie betonu pozwala człowiekowi niezamożnemu w pełni zaspokoić swój zmysł piękna i uczcić pamięć bliskich. Cena tego konkretnego nagrobka o wymiarach 1,60×1,50 wynosi 370 złotych w pracowni artystki.
Jest to posąg wykonany z betonu, który w swojej formie symbolizuje rozpacz. Pod względem zewnętrznym dzieło to niczym nie ustępuje dawnym rzeźbom kutym w marmurze lub kamieniu. Wymiary tej rzeźby to 1,30×0,80×1,00, a jej cena w pracowni wynosi 350 złotych.
Dzieło to ukazuje, w jak świetny sposób wielki talent rzeźbiarski może zrealizować swoje wizje w betonie. Podane w ilustracjach rzeźby autorki są wymownym świadectwem nowoczesnego przełomu technicznego. Nowy materiał gwarantuje wysoką trwałość, pozwalając jednocześnie na łatwiejsze i tańsze tworzenie rzeźb.
Rzeźba przeznaczona jest do celów sepulkralnych jako trwałe upamiętnienie zmarłych. Dzięki zastosowaniu metody odlewu z formy gipsowej możliwe jest powielanie identycznych egzemplarzy dzieła. Cena tej płaskorzeźby o wymiarach 1,65×0,70 wynosi 350 złotych loco Warszawa.
Stanowi ona przykład wykorzystania betonu do ułatwienia produkcji i potanienia artykułów dla szerszych warstw społeczeństwa. Koszt wykonania rzeźby w tym materiale wynosi zaledwie ułamek ceny analogicznego dzieła z kamienia. Wymiary obiektu to 1,70×0,80, a jego cena została ustalona na 370 złotych.
Posąg ten jest kolejnym przykładem wybitnej twórczości warszawskiej rzeźbiarki. Odpowiednio wykonany beton z biegiem czasu zyskuje na wytrzymałości, stojąc na wolnym powietrzu przez dziesięciolecia. Wymiary dzieła wynoszą 1,65×0,80, a jego cena w pracowni przy ul. Zakroczymskiej wynosi 600 złotych.
Dzieło to stworzono z myślą o zaspokojeniu potrzeb osób, które pragną godnie i estetycznie uczcić pamięć najbliższych. Oferowane jest w bardzo przystępnej cenie wynoszącej 200 złotych. Niskie koszty stanowią ostateczny argument za przejściem w nowoczesnym rzeźbiarstwie z drogiego kamienia na beton.
Rzeźba ta została wykonana w całości z betonu. Stanowi ona przykład ucieleśnienia marzeń twórczych, które nietylko pogłębiają zmysł piękna u oglądających, lecz również wzbudzają zainteresowanie uwiecznioną tematyką. Dzięki nowatorskiemu zastosowaniu tego materiału, dzieło reprezentuje nowoczesny kierunek demokratyzacji sztuki.
Index.
- Beton – jako nowoczesne tworzywo rzeźbiarskie, materiał demokratyzujący sztukę, cechujący się wysoką trwałością i odpornością na warunki atmosferyczne.
- Bokser (tematyka sportowa w rzeźbie).
- Chrystus (postać sakralna na płaskorzeźbach nagrobnych).
- Demokratyzacja sztuki – proces udostępniania dzieł sztuki szerszym, mniej zamożnym warstwom społeczeństwa dzięki nowym technologiom.
- Derwisz (postać orientalna, głowa derwisza).
- Forma gipsowa (odlew) – metoda produkcyjna umożliwiająca seryjne powielanie rzeźb i obniżenie ich kosztów.
- Kąpiąca się (akt/rzeźba dekoracyjna).
- Nagrobek (sztuka sepulkralna, pomniki nagrobne, płaskorzeźby na grób dziecka).
- Niewska Olga – wybitna rzeźbiarka polska, autorka prezentowanych dzieł z betonu.
- Piłsudski Józef (Marszałek Piłsudski, temat popiersia).
- Salon (wystawa sztuki, miejsce nagrodzenia dzieła).
- ul. Zakroczymska (w Warszawie) – ulica, przy której mieściła się pracownia artystyczna Olgi Niewskiej.
- Warszawa – miasto stołeczne, fundator nagrody w Salonie, miejsce lokalizacji parków miejskich oraz punkt dystrybucji dzieł (loco Warszawa).
- Znicz (motyw w rzeźbie nagrobnej).
Zaprezentowane zestawienie oraz analiza tekstu jednoznacznie dowodzą, że publikacja z 1933 roku była manifestem nowoczesności w polskim rzeźbiarstwie. Twórczość Olgi Niewskiej, utrwalona na załączonych ilustracjach, stała się symbolem przełamywania barier ekonomicznych i społecznych w dostępie do sztuki wysokiej. Zastosowanie betonu otworzyło nowy rozdział w historii rzemiosła artystycznego, łącząc tradycyjne poczucie estetyki z rewolucyjnymi możliwościami techniki odlewniczej. Przedstawiony katalog dzieł i cen stanowi bezcenny dokument epoki, obrazujący narodziny designu użytkowego i nowej kultury sepulkralnej dwudziestolecia międzywojennego. Podsumowując, materiał ten do dziś pozostaje inspirującym świadectwem tego, jak odwaga w doborze tworzywa może trwale i demokratycznie wzbogacić przestrzeń publiczną oraz prywatną.
Metryka źródła publikacji.
- Tytuł: Rzeźba a nowoczesna technika.
- Autor / Podmiot publikacji: Olga Niewska (temat opracowania).
- Adres wydawniczy: Warszawa : [s.n.], 1933 (Warszawa : F. Wyszyński).
- Miejsce wydania: Warszawa.
- Rok wydania: 1933.
- Opis fizyczny: 7, [1] s. : il. ; 30 cm.
- Język: polski.
- Uwagi bibliograficzne: Odbitka z czasopisma „Beton”, Rok 4 (1933), nr 9.
- Słowa kluczowe / Tematyka: Niewska, Olga (1898-1943); rzeźba polska; 20 w. (lata 1901-2000).
- Instytucja sprawcza / Źródło: Biblioteka Narodowa (Polona.pl).
- Status prawny: Domena publiczna.
