Czorsztyn. Z wędrówki po Polsce 1926

Czorsztyn i historia zamku z publikacji M. Kantora-Mirskiego w „Młodym Polaku” z 1926 r. Przeczytaj artykuł ze zbiorów Biblioteki Śląskiej.

CZY WIESZ, ŻE…

W XIV wieku do zamku w Czorsztynie dostawano się po drabinie, a co ważniejszych i zacniejszych gości wciągano na górę w koszu za pomocą kołowrotu?

CO ZNAJDZIEMY W TYM ŹRÓDLE?

• O tym, jak król Kazimierz Wielki wciągał znamienitych gości na zamek w koszu za pomocą kołowrotu.
• Legendę o szatańskim baronie Czorze i zapadłym mieście, z którego podziemi do dziś słychać dzwony.
• O mrocznych egzekucjach na Górze Szubienicznej, gdzie ścinano głowy i wbijano na pal.
• Informacje o ucieczce królów przed najazdem Tatarów oraz kryjówce pięknej Esterki.
• Relację z chłopskiego szturmu pod wodzą Kostki-Napierskiego i pożaru od uderzenia pioruna.

HISTORIA ŹRÓDŁA

Autor buduje romantyczną opowieść, prowadząc nas brzegiem Dunajca od dawnej świetności orlego gniazda po jego ruinę. Płynnie przeplata krwawe legendy o diabelskim baronie z historycznymi faktami o pobycie polskich królów, Zawiszy Czarnego i Kostki-Napierskiego. Całość ma formę plastycznej gawędy, która przenosi nas w dawne Pieniny.

DLACZEGO WARTO PRZECZYTAĆ TEN TEKST?

Ten krótki szkic Mariana Kantora-Mirskiego to fantastyczna pigułka dydaktyczna z 1926 roku, która pokazuje, jak dawniej zaszczepiano młodzieży miłość do ojczystej historii. Autor nie serwuje suchej chronologii – żongluje zręcznie wątkami królów, rycerstwa, romantycznych kryjówek i przerażających egzekucji, mieszając wielką politykę z lokalnym folklorem. Czytając ten tekst, nie tylko poznajemy dzieje samego zamku czorsztyńskiego, ale też podglądamy styl publicystyki dwudziestolecia międzywojennego: plastyczny, żywy i nastawiony na rozbudzanie wyobraźni.

ORYGINALNA TREŚĆ ZE ŹRÓDŁA

Poniżej zamieszczam fragment treści z transkrypcji odnalezionego tekstu opublikowanego w 1926 roku. Zachowuję oryginalną pisownię, interpunkcję, charakterystyczne formy językowe oraz sposób zapisu właściwy dla epoki. Nie poprawiam dawnego języka na współczesny, ponieważ właśnie jego brzmienie jest częścią historycznej wartości tego materiału. Dzięki temu czytelnik może zetknąć się ze źródłem możliwie blisko jego pierwotnej postaci.

„Odszukajcie Młodzi Czytelnicy na mapie źródła Dunajca. Po odszukaniu źródeł idźcie wzdłuż jego brzegów. Minąwszy Rowy Targ, na 22. mniej więcej kilometrze natraficie na wioskę Czorsztyn, leżącą na lewym brzegu Dunajca. W pobliżu wioski na wzniosłej górze widnieją ruiny zamku czorsztyńskiego. Czorsztyn to jedna z najstarszych a może i najsilniejszych twierdz polskich. Dawniej bywało tu rojno i gwarno, zajeżdżały hufce skrzydlatej husarji i pancernych drużyny, przewijały się kolasy zamożnych panów i karawany kupców, a dzisiaj z dawnej świetności pozostały tylko ruiny, które niby orle gniazdo, uczepione na stromej skale, sterczącej nad Dunajcem, drzemią i marzą o minionej sławie.”

Pełną treść w pliku PDF zamieszczam poniżej.

Kilka słów od autora Kroniki Czasu

Lektura tekstu sprzed wieku doskonale ukazuje, jak pięknie można łączyć historię z lokalnymi legendami. Krótkie opowiadania dawnej prasy wciąż potrafią rozbudzać wyobraźnię i zachęcać do odkrywania polskich zabytków. Zachęcam do sięgnięcia po pełny plik PDF i samodzielnego zagłębienia się w całą publikację.

INDEKS

Poniższy indeks obejmuje osoby, miejsca, wydarzenia i pojęcia występujące w transkrybowanym tekście. Moje objaśnienia zamieszczone w nawiasie mają mieć wyłącznie charakter pomocniczy i nie ingerować w treść źródła.

METRYKA ŹRÓDŁA

• Tytuł artykułu: Czorsztyn wojew. krakowskie. Z wędrówki po Polsce
• Czasopismo: Młody Polak. Ilustrowany dwutygodnik dla młodzieży polskiej
• Rok: 1926
• Numer: Nr 12-13
• Miejsce wydania: Katowice
• Data publikacji: 1926
• Autor: Marian Kantor-Mirski (1884-1942)
• Ilustracja: Góralka
• Źródło / zbiory: Biblioteka Śląska
• Dostępność cyfrowa: Śląska Biblioteka Cyfrowa / Polona
• Status: Domena Publiczna