Prezentowana publikacja przybliża historię i wygląd pomnika Juliusza Słowackiego, który wzniesiono w jego rodzinnym Krzemieńcu. Monument ten, zaprojektowany przez wybitnego rzeźbiarza Wacława Szymanowskiego, powstał jako pamiątka sprowadzenia zwłok wieszcza do ojczyzny w 1927 roku.
Głównym źródłem ikonograficznym pozwalającym podziwiać to dzieło jest archiwalna pocztówka pochodząca ze zbiorów Biblioteki Narodowej. Karta ta została wydana w celach dobroczynnych przez Wydawnictwo Zarządu Głównego Polskiej Macierzy Szkolnej. Niniejsze opracowanie łączy szczegółową analizę artystyczną rzeźby z cennym kontekstem dokumentacyjnym i historycznym.
Wydanie miało charakter dobroczynny – całkowity dochód ze sprzedaży karty pocztowej przeznaczono na działalność oświatową prowadzoną przez Polską Macierz Szkolną Ziemi Wołyńskiej. Świadczy o tym specjalny logotyp (winieta) umieszczony na rewersie pocztówki. Przedstawia on postać z książką na tle wiejskiego krajobrazu i wschodzącego słońca, opatrzoną napisem „Polska Macierz Szkolna” oraz nominałem 20 groszy.
Przedstawiony na przedwojennej pocztówce pomnik ma formę płaskorzeźby wpisanej w monumentalną, półkoliście zwieńczoną niszę (arkadę), która tworzy ramę i tło dla całej kompozycji rzeźbiarskiej.
Centralną postacią monumentu jest Juliusz Słowacki (1809–1849), jeden z najważniejszych poetów polskiego romantyzmu. Artysta przedstawił go w pozycji siedzącej, w pozie pełnej melancholii, zadumy i wewnętrznego napięcia – tak charakterystycznej dla epoki romantyzmu:
Poeta opiera głowę na prawej dłoni, co w sztuce tradycyjnie symbolizuje stan głębokiego namysłu, natchnienia lub cierpienia twórczego. Jego sylwetka spowita jest w fałdy obszernego, dynamicznie ułożonego płaszcza lub peleryny, która niemal całkowicie zasłania krzesło, nadając rzeźbie monumentalny, jednolity kształt. Wzrok poety skierowany jest przed siebie, w dal, z wyrazem głębokiego skupienia.
Tuż za plecami Słowackiego, wyłaniając się z mrocznego tła niszy, stoi skrzydlata postać w zbroi – najprawdopodobniej anioł, uosobienie geniusza poezji lub symbol walki niepodległościowej (częsty motyw w twórczości wieszczów). Postać ta opiera swoją lewą dłoń na ramieniu poety w opiekuńczym, a zarazem inspirującym geście, podczas gdy jej potężne, rozpostarte skrzydła domykają kompozycję od góry i z boków.
* Nazwa obiektu: Pomnik Juliusza Słowackiego w Krzemieńcu
* Autor rzeźby: Wacław Szymanowski (w treści źródłowej błędnie jako S. Szymanowski)
* Postać upamiętniona: Juliusz Słowacki (1809–1849) – polski poeta epoki romantyzmu
* Lokalizacja pierwotna: Krzemieniec (obecnie Ukraina, obwód tarnopolski)
* Okoliczności / Tematyka: Pamiątka sprowadzenia prochów Juliusza Słowackiego do kraju w 1927 roku
Poniżej kompozycji figuralnej znajduje się masywny, gładki cokół. Widnieje na nim prosty, wyryty wielkimi literami napis stylizowaną antykwą:
JULJUSZ SŁOWACKI
UR. W KRZEMIEŃCU 1809 R.
Kontekst historyczny i metrykalny.
- Autor rzeźby: Wacław Szymanowski (w oficjalnych opisach i na pocztówce podpisywany również inicjałem jako S. Szymanowski lub W. Szymanowski).
- Okoliczności powstania: Pomnik stanowił pamiątkę doniosłego wydarzenia narodowego – sprowadzenia zwłok Juliusza Słowackiego do ojczyzny, które miało miejsce w 1927 roku (szczątki poety spoczęły wówczas na Wawelu).
- Lokalizacja pierwotna: Pomnik wzniesiono w Krzemieńcu – rodzinnym mieście poety (obecnie terytorium Ukrainy, obwód tarnopolski).
- Instytucja przechowująca: Biblioteka Narodowa (w ramach projektu Patrimonium).
- Status prawny: Domena Publiczna (wolne do użytku komercyjnego i niekomercyjnego z poszanowaniem praw osobistych twórcy)
