Niedziela w mieście. Warszawa 1860. Wiosenne korowody uwiecznił Wacław Szymanowski w „Tygodniku Ilustrowanym”, malując autentyczny obraz życia stolicy.
Czy wiesz, że w 1860 roku warszawscy stróże traktowali kurz i błoto na chodnikach jako bezcenne pamiątki archeologiczne?
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak warszawska ludność i elity dzieliły swój święty czas między głęboką modlitwę w przepełnionych świątyniach a hałaśliwe zabawy na Saskiej Kępie.
- W jaki sposób letnie popołudnia wyciągały mieszkańców na huczne spacery do Doliny Szwajcarskiej, Ogrodu Saskiego oraz okolicznych gwarnych ogródków bawarskich.
- Dlaczego autor gorzko ubolewał nad próżnością dam w kwestii trendów oraz zatracaniem dawnych obyczajów handlowych w powszednim i świątecznym zgiełku miasta.
Niedzielny poranek w Warszawie rozpoczynał się starannym, acz specyficznym zamiataniem chodników przez konserwatywnych stróżów. Pobożni mieszkańcy tłumnie oblegali drzwi kościołów, szukając w modlitwie ukojenia oraz opieki Opatrzności. Dokładny fizjonomista bez trudu rozpoznałby mężczyzn po zaroście i kroju sukni na zatłoczonych ulicach. Eleganckie damy prześcigały się w najświeższych paryskich krynolinach, wywołując zgorszenie tradycjonalistów. Handlowe sklepy otwierały swe podwoje do dziesiątej rano, kłócąc się z ideą należytego odpoczynku. W południe opustoszała środkowa aleja Ogrodu Saskiego, ustępując miejsca wystawnym korowodom i strojnym damom. Huczna Saska Kępa witała podróżnych prostą muzyką katarynek, tańcami oraz tanią i szczerą wesołością. Ogródki bawarskie kusiły przechodniów fałszywymi drzewkami, menażerami i sztucznymi ogniami. Potężny pokaz fajerwerków punktualnie o jedenastej wieczorem wieńczył huczne zabawy grodu. Cisza nocna spowijała wreszcie ulice, gdy zmęczeni biesiadnicy powracali chwiejnym krokiem do domów.
Rycina przedstawia centralną aleję pełną powozów i pieszych, otoczoną winietami ukazującymi sceny w Dolinie Szwajcarskiej, na Saskiej Kępie, w sali tanecznej oraz podczas domowej biesiady.
Oto dokładna transkrypcja tekstu z 1860 roku, z zachowaniem oryginalnej pisowni, interpunkcji oraz charakterystycznych cech językowych z początku XX wieku.
Tekst ten stanowi bezcenne świadectwo obyczajowe dawnej Warszawy, ukazując wieczną dwoistość ludzkiej natury balansującej między wzniosłą pobożnością a doczesną potrzebą beztroskiej zabawy. Dla ówczesnego czytelnika był zwierciadłem codzienności, zaś dla współczesnego odbiorcy pozostaje fascynującą podróżą w czasie do korzeni miejskiej tożsamości.
Czy wiesz, że do stworzenia ogródka bawarskiego” wystarczyło zaledwie kilka łokci kwadratowych byle jakiego podwórka?
Index.
- Aleje – główne ciągi komunikacyjne i spacerowe Warszawy, oblegane przez powozy.
- Dolina Szwajcarska – popularne miejsce rozrywek i spacerów elit oraz plebsu.
- Fizyognomista – obserwator potrafiący poznać stan i powołanie człowieka po rysach twarzy.
- Krynoliny – modne i obszerne suknie kobiece dominujące w przestrzeni publicznej.
- Ogród Saski – ulubione miejsce letnich przechadzek i rewii mody warszawian.
- Ogródki bawarskie – małe podwórkowe lokale oferujące piwo, muzykę i widowiska.
- Saska Kępa – teren hucznych, ludowych zabaw, tańców i swobodnej wesołości.
- Szewc – symbol pracowitego człowieka zasługującego na niedzielny odpoczynek.
- Śpiewy pod figurami – wieczorne nabożeństwa gromadzące lud na modlitwę.
- Unger Józef – wydawca „Tygodnika Ilustrowanego” z 1860 roku.
- Warszawa – główny gród nad Wisłą, tętniący życiem w dni powszednie i świąteczne.
- Szymanowski Wacław – autor literackiego opisu niedzielnych zwyczajów stołecznych.
Czy wiesz, że wieczorne śpiewy pod figurami wywoływały głębokie wzruszenie pośród ogólnego gwaru świątecznego?
Metryka źródła.
Tytuł publikacji: „Niedziela w mieście”.
Autor publikacji: Wacław Szymanowski.
Publikacja: Tygodnik Ilustrowany (czasopisma społeczno-kulturalne polskie).
Miejsce, Rok, Nr: Warszawa; 1860; Nr 65.
Wydawca: Józef Unger (1817-1874).
Język: polski.
Źródło/Zbiory: Biblioteka Narodowa; Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Łódzkiego.
Dostępność elektroniczna: Polona.pl.
Domena Publiczna. Wolno zwielokrotniać, zmieniać i rozpowszechniać oraz wykonywać utwór, nawet w celach komercyjnych, bez konieczności pytania o zgodę. Wykorzystując utwór należy pamiętać o poszanowaniu autorskich praw osobistych Twórcy.
